Ελ Νίνιο

Από Meteopedia
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Ελ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος των διακυµάνσεων που παρουσιάζει η επιφανειακή θερµοκρασία του Ειρηνικού και του Ινδικού Ωκεανού εντός της Τροπικής Ζώνης. Ο όρος El Niño, που στα Ισπανικά σηµαίνει “το µικρό αγόρι”, αναφέρεται ουσιαστικά στο Θείο Βρέφος καθώς το φαινόµενα εκδηλώνεται την περίοδο των Χριστουγέννων στις δυτικές ακτές της Νοτίου Αµερικής. Συνήθως κάνει την εµφάνισή του στο τέλος κάθε χρόνου και διαρκεί µερικές εβδοµάδες, ωστόσο κάθε 3 µε 7 χρόνια αποκτά τη µέγιστή του ένταση.

Η ιστορία του El Niño

Η πρώτη αναφορά στο El Niño έγινε το 1892 από τον καπετάνιο Camilo Carrilo. Ο καπετάνιος απευθυνόµενος στο Κονγκρέσο της γεωγραφικής κοινότητας της Λίµα στο Περού, είπε ότι οι ναύτες του βάφτισαν µε αυτό το όνοµα το θερµό βόρειο ρεύµα που συναντούσαν στις ακτές του Περού την περίοδο των Χριστουγέννων. Υπό φυσιολογικές συνθήκες στις δυτικές ακτές του Περού επικρατεί ένα ψυχρό νότιο ρεύµα, το ρεύµα Humboldt, το οποίο συνοδεύεται από ανάδυση ψυχρών υδάτων πλούσιων σε θρεπτικά συστατικά από βαθύτερα στρώµατα του Ειρηνικού Ωκεανού, οδηγώντας σε αύξηση της βιολογικής παραγωγικότητας. Το ψυχρό αυτό ρεύµα δηµιουργεί ξηρές συνθήκες στην ευρύτερη περιοχή. Αντίθετα η επικράτηση του θερµού ρεύµατος στο οποίο αναφέρθηκαν οι ναύτες του Carrilo, µειώνει τη βιολογική παραγωγικότητα ενώ παράλληλα οδηγεί σε σηµαντικές βροχοπτώσεις και προκαλώντας συχνά έντονα πληµµυρικά επεισόδια. Η σύνδεση του θερµού αυτού ρεύµατος µε τα πλυµµηρικά επισόδεια διατυπώθηκε για πρώτη φορά από τους Pezet και Eguiguren το 1895. Παράλληλα στα τέλη του 19ου αιώνα το ενδιαφέρον σχετικά µε τη διάγνωση και την πρόγνωση κλιµατικών ανωµαλιών ήταν αρκετά έντονο, ιδιαίτερα στην Ινδία και την Αυστραλία. Το 1893 ο Charles Todd, εξέφρασε την ιδέα ότι οι ξηρασίες στην Ινδία και την Αυστραλία λάµβαναν χώρα ταυτόχρονα. Την ίδια άποψη διατύπωσε και ο Norman Lockyer το 1904. Το 1924 ο Gilbert Walker (προς τιµήν του οποίου πήρε το ονοµά της η κυκλοφορία Walker) χρησιµοποίησε για πρώτη φορά τον όρο Νότια Ταλάντωση (Southern Oscillation). Για το µεγαλύτερο διάστηµα του 20ου αιώνα το El Niño θεωρείτω ως ένα τοπικό φαινόµενο. Η ιδιαίτερα έντονη ωστόσο εκδήλωση του φαινοµένου κατά τα έτη 1982 και 1983 µε εµφανείς επιπτώσεις σε πολλές περιοχές του πλανήτη, προκάλεσε το ενδιαφέρον της επιστηµονικής κοινότητας.

Περιγραφή του φαινομένου

Υπό κανονικές συνθήκες, στην ατµοσφαιρική κυκλοφορία της τροπικής ζώνης κυριαρχούν οι αληγείς ανατολικοί άνεµοι που πνέουν από τη Νότια Αµερική προς την Ασία και την Ωκεανία (Εικόνα 1). Οι ανατολικοί αυτοί άνεµοι παρασύρουν και συσσωρεύουν θερµά επιφανειακά νερά στο δυτικό Ειρηνικό και τον Ινδικό Ωκεανό, µε αποτέλεσµα η στάθµη της θάλασσας στην Ινδονησία να είναι κατά 50-60 εκατοστά υψηλότερη από την αντίστοιχη στις ακτές του Ισηµερινού και του Περού. Παράλληλα ψυχρά νερά από βαθύτερα στρώµατα της θάλασσας αναδύονται στις δυτικές ακτές της Νότιας Αµερικής. Έτσι η επιφανειακή θερµοκρασία στις δυτικές ακτές του Ειρηνικού και στον Ινδικό κυµαίνεται έως και 8 βαθµούς Κελσίου υψηλότερα έναντι των ανατολικών ακτών του Ειρηνικού. Καθώς ο ατµοσφαιρικός αέρας έρχεται σε επαφή µε τα θερµά νερά, θερµαίνεται και ανέρχεται στην ατµόσφαιρα, µε αποτέλεσµα την εκδήλωση βροχοπτώσεων στα δυτικά.

Εικόνα 1: Ο Νότιος Ειρηνικός υлό κανονικές συνθήκες. Με κόκκινο χρώµα οι лεριοχές υψηλών θερµοκρασιών και µε γαλάζιο οι лεριοχές χαµηλών θερµοκρασιών. (Πηγή: http://www.pmel.noaa.gov)

Υπό συνθήκες El Niño, (Εικόνα 2) οι αληγείς άνεµοι εµφανίζονται εξασθενηµένοι επιτρέποντας στα θερµά επιφανειακά νερά από το ∆υτικό Ειρηνικό να µετατοπιστούν ανατολικότερα. Ανάλογη µετατόπιση µε αυτή των θερµών υδάτων παρουσιάζει και η ζώνη βροχοπτώσεων. Ετσι η Νότια Αµερική δέχεται αυξηµένες βροχοπτώσεις, αντιµετωπίζοντας αρκετά συχνά πληµµυρικά επεισόδια, ενώ περιοχές όπως η Ινδία, η Ινδονησία και η Αυστραλία δοκιµάζονται από έντονη ξηρασία.

Εικόνα 2: Ο Νότιος Ειρηνικός υлό συνθήκες El Niño. Τα θερµά νερά (µε κόκκινο χρώµα) έχουν µετατοлιστεί ανατολικότερα (Πηγή: http://www.pmel.noaa.gov)

Σημάδια του El Niño

Οι βασικές ενδείξεις µε βάση της οποίες µπορεί να διαπιστωθεί η εκδήλωση του El Niño είναι :

  1. Αύξηση της ατµοσφαιρικής πίεσης στον Ινδικό Ωκεανό, την Ινδονησία και την Αυστραλία.
  2. Ταυτόχρονη µείωση της ατµοσφαιρικής πίεσης στην Ταϊτή και γενικότερα στον Ανατολικό Ειρηνικό Ωκεανό.
  3. Εξασθένηση των ανατολικών ανέµων στο Νότιο Ειρηνικό ή περιορισµός τους στις ανατολικότερες περιοχές.
  4. Έντονες βροχοπτώσεις στο Περού, ακόµα και στις ερήµους της περιοχής.
  5. Η µετατόπιση των θερµών υδάτων προς τον Ανατολικό Ειρηνικό συµπαρασύρει τη ζώνη βροχοπτώσεων ανατολικά. Έτσι βροχές εκδηλώνονται σε περιοχές όπου σπάνια βρέχει.

Η κυριότερη µετρήσιµη παράµετρος του φαινοµένου El Niño είναι η επιφανειακή θερµοκρασία του Ειρηνικού Ωκεανού. Στην Εικόνα 3 παρουσιάζονται οι μέσες τιμές της επιφανειακής θερμοκρασίας των υδάτων του Ειρηνικού Ωκεανού ανά τρίμηνο του έτους, υπό κανονικές συνθήκες. Αυτή η εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά υπό συνθήκες El Niño

Εικόνα 3: Μέσες τιµές επιφανειακής θερµοκρασίας στον Ειρηνικό Ωκεανό υлό κανονικές συνθήκες. (Πηγή: http://www.pmel.noaa.gov)

Συνέπειες του El Niño

Στο Νότιο Ηµισφαίριο οι επιπτώσεις του El Niño είναι άµεσες και πιο έντονες σε σχέση µε το Βόρειο Ηµισφαίριο. Στη Νότια Αµερική, ιδιαίτερα στο Περού και τον Ισηµερινό, η εκδήλωση του El Niño συνεπάγεται θερµά και πολύ υγρά καλοκαίρια (∆εκέµβριος - Φεβρουάριος) µε µεγάλης συχνότητας πληµµυρικά επεισόδια. Όσο κινούµαστε προς την ενδοχώρα της Νότιας Αµερικής (Αργεντική – Βραζιλία) οι συνθήκες είναι θερµότερες και υγρότερες από το κανονικό αλλά εντοπίζονται κυρίως κατά την περίοδο της άνοιξης και στις αρχές του καλοκαιριού (Σεπτέµβριος – ∆εκέµβριος), ενώ αυξάνεται η συχνότητα των χιονοπτώσεων κατά τη διάρκεια του χειµώνα. Αντίθετα στην Νοτιοανατολική Ασία και τη Βόρεια Αυστραλία επικρατούν θερµές και ξηρές συνθήκες µε συχνές εκδηλώσεις καταστροφικών πυρκαγιών. Παράλληλα στη ∆υτική Ανταρκτική καταγράφεται αύξηση της παγοκάλυψης. Στη Βόρεια Αµερική οι συνέπειες του El Niño είναι κατά βάση έµµεσες, µε θερµότερους από τα κανονικά επίπεδα χειµώνες στις Βορειοδυτικές Η.Π.Α και τον Καναδά και αρκετά ξηρούς στις δυτικές Η.Π.Α. Τέλος στις περιοχές της Ανατολικής Αφρικής οι συνεχείς βροχοπτώσεις της περιόδου από το Μάρτη έως και το Μάϊο παρουσιάζουν µέγιστο. Έµµεσες επιτπώσεις του El Niño εντοπίζονται σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Στην Εικόνα4 παρουσιάζονται αυτές οι επιπτώσεις σε παγκόσµια κλίµακα. Σε περιόδους ισχυρού El Niño οι επιπτώσεις αυτές διαρκούν αρκετούς µήνες µεταβάλλοντας ακόµα και τους χειµώνες του Νοτίου Ηµισφαιρίου (Ιούνιος – Αύγουστος).

Εικόνα 4 Εлιлτώσεις του El Niño σε лαγκόσµια κλίµακα κατά τις лεριόδους ∆εκεµβρίου-Φεβρουαρίου (άνω) και Ιουνίου-Αυγούστου (κάτω). (Πηγή: http://www.ngdc.noaa.gov)

Αξιοσηµείωτα εлεισόδια El Niño

Όταν το El Niño διαρκεί έως 5 µήνες τότε λέγεται ότι επικρατούν συθνήκες El Niño, ενώ όταν η διάρκεια του φαινοµένου ξεπερνά τους 5 µήνες λέγεται ότι εκδηλώνεται επεισόδιο El Niño. Τα πιο αξιοσηµείωτα επεισόδια El Niño που έχουν καταγραφεί είναι στις περιόδους 1790-1793, 1828, 1876-1878, 1891, 1925-1926, 1982-1983 και 1997-1998, 1991-1992, 1993, 1994, 1997-1998, ενώ τα πλέον πρόσφατα εκδηλώθηκαν κατά τα έτη 2002-2003, 2004-2005 και 2006-2007.