Ανεμοστρόβιλος

Από Meteopedia
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Ο ανεµοστρόβιλος είναι ένα από τα πιο ισχυρά µετεωρολογικά φαινόµενα στη Γη, έχει µικρές κατά κανόνα διαστάσεις και σύντοµη διάρκεια ζωής, επηρεάζοντας έτσι µια περιορισµένη σε έκταση περιοχή. Οι συνέπειές του ωστόσο είναι συχνά καταστροφικές λόγω των ισχυρότατων ανέµων που τον συνοδεύουν. Οι ανεµοστρόβιλοι κατατάσσονται σε 6 µεγάλες κατηγορίες µε βάση την ταχύτητα των ανέµων τους και τα αποτελέσµατα που προκαλούν στο έδαφος. Η κλίµακα κατάταξής τους ονοµάζεται Κλίµακα Fujita, έχοντας πάρει το όνοµά της από το µετεωρολόγο Theodore Fujita ο οποίος το 1971 πρότεινε τη συγκεκριµένη κατηγοριοποίηση. Από το 2007 χρησιμοποιείται ευρέως η Βελτιωμένη Κλίμακα Fujita (Enhanced Fujita Scale - EF) της οποίας τα επίπεδα αντιστοιχούν καλύτερα στα εύρυ ταχυτήτων ανέμων κατά τη διάρκεια ανεμοστρόβιλων από ότι η απλή Κλίμακα Fujita. Τα επίπεδα της EF παρουσιάζονται στην Εικόνα 1:

EF meteo.jpg


Σχηματισμός των Ανεμοστρόβιλων

Εικόνα 2 : Funnel cloud λίγο лριν µετατραлεί σε ανεµοστρόβιλο. (Πηγή : http://smartdogs.wordpress.com)


Ένας ανεµοστρόβιλος σχηµατίζεται πάνω από τη στεριά και είναι στην ουσία µια κατακόρυφη στήλη συμπυκνωμένων υδρατμών που παρουσιάζει έντονη περιστροφή και επεκτείνεται από τη βάση των νεφών µιας καταιγίδας προς το έδαφος, εµφανίζοντας τη χαρακτηριστική χοάνη που φαίνεται στην Εικόνα 2. Όταν η χοάνη δεν ακουµπά το έδαφος ονοµάζεται νέφος-χωνί (funnel cloud), ενώ όταν πραγµατοποιεί επαφή µε το έδαφος ονοµάζεται ανεµοστρόβιλος (tornado).

Για να εκδηλωθεί ένας ανεμοστρόβιλος χρειάζεται να επικρατούν ιδιαίτερες ατµοσφαιρικές συνθήκες. Οι κατάλληλες αυτές συνθήκες εντοπιζονται συνήθως κοντά σε ισχυρές καταιγίδες καθώς και σε περιοχές όπου συναντιούνται και συγκρούονται ιδιαίτερα ψυχρές µε ιδιαίτερα θερµές και υγρές αέριες µάζες, όπως για παράδειγµα κατά τη διέλευση ενός ψυχρού µετώπου.

Ως κατάλληλες συνθήκες θεωρούνται:

  • η ύπαρξη µιας θερµής και πλούσιας σε υγρασία αέριας µάζας κοντά στην επιφάνεια του εδάφους
  • η ύπαρξη ενός έντονου ανοδικού ρεύµατος
  • η απότομη αλλαγή της διεύθυνσης και της ταχύτητας του ανέµου καθ’ύψος

Καθώς ο άνεµος αλλάζει διεύθυνση µε το ύψος, σχηµατίζεται ένας αρχικά αόρατος περιστρεφόµενος οριζόντιος κύλινδρος κοντά στο έδαφος (Εικόνα 3α). Στη συνέχεια, αν σχηματιστεί έντονο ανοδικό ρεύµα κατά τη διάρκεια μιας καταιγίδας, στρέφει µέρος αυτού του οριζόντιου περιστρεφόµενου κυλίνδρου κατακόρυφα (Εικόνα 3β). Καθώς ο ανερχόµενος θερµός αέρας συναντά τον ψυχρό αέρα στο επίπεδο τον νεφών και η ατμοσφαιρική πίεση πέφτει ραγδαία, αρχίζει να συµπυκνώνεται σχηµατίζοντας γύρω από τον περιστρεφόµενο κύλινδρο, νέφη. Το νέφος που σχηµατίζεται, κάνει ορατό τον κατακόρυφο πλέον περιστρεφόµενο κύλινδρο, σχηµατίζοντας τη χαρακτηριστική χοάνη (Εικόνα 3γ).

Εικόνα 3: Η διαδικασία σχηματισμού ενός ανεμοστρόβιλου (Πηγή : http://www.weatherwizkids.com)


Αν ένας ανεµοστρόβιλος εκδηλωθεί πάνω από τη θάλασσα ονοµάζεται υδροστρόβιλος ή υδροσίφωνας (Εικόνα 4), όμως οι μηχανισμοί δημιουργίας τους διαφέρουν από τους ανεμοστρόβιλους. Επίσης, μερικοί ακόμη στρόβιλοι µικρότερου µεγέθους µπορούν να εµφανιστούν κατά τη διάρκεια έντονης θέρμανσης του εδάφους και απότομης αλλαγής διεύθυνσης και ταχύτητας του ανέμου καθ'ύψος, οι λεγόμενοι κονιορτοστρόβιλοι (dust devils).


Εικόνα 4: Υδροσίφωνες στην Κύµη Ευβοίας. (Πηγή: www.metar.gr)

Ανεμοστρόβιλοι στην Ελλάδα

Ανεµοστρόβιλοι και υδροσίφωνες εκδηλώνονται και στην Ελλάδα, µε µεγαλύτερη συχνότητα εµφάνισης στη ∆. Στερεά, στη ∆. Πελοπόννησο, στην Ήπειρο, στο Ιόνιο, στις βόρειες ακτές της Κρήτης και σπανιότερα στην Εύβοια. Ένας από τους ισχυρότερους ανεµοστρόβιλους στη χώρα µας, εκδηλώθηκε την 25η Μαρτίου του 2009 στις περιοχές Μανωλάδα και Βάρδα του νοµού Ηλείας. Η έντασή του εκτιµάται ότι κυµάνθηκε µεταξύ της δεύτερης και τρίτης κατηγορία στην κλίµακα Fujita, καθώς παρέσυρε µεγάλα οχήµατα, ξερίζωσε αιωνόβια δέντρα και κατέστρεψε µεγάλες στέγες. Η ταχύτητα των ανέμων ενδέχεται να ξεπέρασε τα 200 km/h. Ανεµοστρόβιλος ανάλογης έντασης είχε εκδηλωθεί και στις 3 Απριλίου του 2008 στη Ζάκυνθο.

Από το 2010 έως τον Μάιο του 2021 έχουμε καταγράψει 863 ανεμοστρόβιλους και υδροσίφωνες στη χώρα μας. Ο επόμενος χάρτης στην Εικόνα 5 δείχνει την κατανομή των αναφορών, οι οποίες όμως αφορούν ένα μόνο ποσοστό του πραγματικού αριθμού των σιφώνων. Υπολογίζεται ότι δημιουργούνται περίπου 150 ανεμοστρόβιλοι και υδροσίφωνες κάθε χρόνο στην Ελλάδα, και μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό από αυτούς δημιουργούν προβλήματα.

Εικόνα 5. Οι καταγεγραμμένοι σίφωνες (ανεμοστρόβιλοι και υδροσίφωνες) στην Ελλάδα την περίοδο 2010-2021. (Πηγή: https://www.eswd.eu/)